Decennialang trokken de grootste goudmijnen van Latijns-Amerika duizenden arbeiders aan die onder extreme omstandigheden werkten. De meedogenloze jacht op dit edelmetaal transformeerde hele dorpen en leidde tot harde conflicten over rijkdom en veiligheid.
Tegenwoordig liggen veel van deze winningsgebieden stil vanwege de hoge risico’s en een gebrek aan kapitaal. Toch blijft de goudkoorts sluimeren en azen diverse partijen op een heropening van de historische open groeven.
Een treffend voorbeeld is Serra Pelada, van oudsher de grootste artisanale open goudmijn van Brazilië. Hoewel een herstart nog altijd tot de mogelijkheden behoort, blokkeren torenhoge schulden en bittere ruzies tussen mijnwerkers voorlopig elke formele vooruitgang.
Apparatuur gebruikt voor de winning van erts in een opgraving van Chico Osório in Serra Pelada, Brazilië.
De gruwelijke realiteit van een goudkoorts
Serra Pelada, gelegen in de noordelijke staat Pará, groeide in de jaren tachtig uit tot het absolute symbool van de Latijns-Amerikaanse goudkoorts. De ontdekking van goudaders veroorzaakte een massale toestroom van gelukszoekers, wat de regio in recordtempo veranderde in een industrieel epicentrum.
Op het hoogtepunt zwoegden ruim 100.000 arbeiders tegelijkertijd in de gigantische uitgraving. Vandaag de dag is de oorspronkelijke put van 150 meter diep volgelopen met water en oogt het landschap als een rustig meer.
Tijdens de actieve jaren was de arbeid volledig handmatig en levensgevaarlijk. Mijnwerkers sjouwden zakken steen van 30 tot 60 kilo op hun rug via wankele houten ladders, lokaal berucht onder de naam Adiós mamita (Vaarwel mama). Aardverschuivingen en dodelijke valpartijen waren een constant risico.
Goudzoeker Zezão analyseert het gedolven materiaal om de verhouding goud in Serra Pelada te verifiëren.
Het abrupte einde en de overlevenden
In 1992 greep de overheid in en werd de mijn definitief gesloten wegens onhoudbare veiligheidsrisico’s en een dalende productie. Veteraan Chico Osório, een overlevende van de originele goudkoorts, loopt nog altijd over het terrein om oude putten en roestende machines te inspecteren.
Osório haalde destijds met succes bijna 700 kilo goud uit de grond. Hij zette een deel op een bankrekening, kocht twee kleine vliegtuigen en investeerde de rest in materieel. Omdat de bank later failliet ging, resteren vandaag de dag enkel zijn oude claim en wat versleten machines.
“Het moeilijkste is om bij het goud te komen; daarna ontbreekt het niet meer aan geld of goed materieel,” verklaarde de goudzoeker recentelijk vol optimisme.
De moeizame strijd om een doorstart
Veel voormalige mijnwerkers wonen nog altijd in de nabijgelegen gemeente Curionópolis en hebben zich verenigd in lokale coöperaties. Zij proberen de mijn nieuw leven in te blazen, maar stuiten steevast op een muur van interne verdeeldheid, miljoenen aan schulden en complexe juridische obstakels die officiële vergunningen in de weg staan.
Uit frustratie zijn sommige goudzoekers overgeschakeld op illegale winningspraktijken in het gebied. Hoewel de Braziliaanse politie regelmatig grootschalige acties uitvoert om deze clandestiene netwerken op te rollen, gaat het werk ondergronds door.
De aanhoudende stroom van informeel edelmetaal levert daarbij één onmiskenbaar bewijs. Het goud van Serra Pelada is nog altijd niet uitgeput.
